Het warmtenet, all electric en groen gas

Welke alternatieven zijn er voor aardgas?
Voor grootschalige toepassingen in stedelijke gebieden zijn warmtenetten, alles elektrisch en groen gas geschikte alternatieven.

Wat zijn warmtenetten (stadswarmte)?
Warmtenetten transporteren warm water naar woningen, kantoren en andere gebouwen. Het water is afkomstig van een centrale bron en de warmte wordt meestal geleverd door de industrie: overtollige energie van de industrie wordt gebruikt om water te verwarmen.

Wat is all electric of alles elektrisch?
Alles elektrisch is de verzamelnaam voor oplossingen waarbij warmte wordt geproduceerd met elektriciteit. De elektriciteit wordt waar mogelijk op of rond het gebouw zelf opgewekt, bijvoorbeeld met zonnepanelen op het dak. Elektrische warmtepompen en infraroodpanelen verwarmen vervolgens het water en de ruimtes. Als er te weinig elektriciteit is opgewekt dan gebruiken alles elektrisch-gebouwen stroom van het landelijke elektriciteitsnet.

Wat is nul-op-de-meter?
Nul-op-de-meter of NOM is een bijzondere alles elektrisch toepassing. Een woning wordt dan zo verbouwd dat hij over een heel jaar gezien evenveel elektriciteit levert aan het net als van het net afneemt.

Wat is groen gas?
Groen gas is ook een alternatief voor aardgas. Het gas is gemaakt van duurzame grondstoffen en is duurzaam geproduceerd. De meest gebruikte vorm van groen gas is biogas. Er zijn ook nieuwe vormen van groen gas in ontwikkeling: synthetisch gas en waterstof. Deze vormen lijken voorlopig alleen geschikt voor oude binnensteden, industriële toepassingen en zwaar transport.

Wat is restwarmte? En hoe werkt het precies?
Restwarmte is warmte die over is en niet meer binnen een bedrijf zelf kan worden gebruikt. In Zuid-Holland heeft de industrie op verschillende plekken warmte over op de juiste temperatuur. Deze restwarmte kost nauwelijks aanvullende hoogwaardige energie. De enige energie die nodig is, is het verplaatsen van de warmte. Deze grote hoeveelheid beschikbare warmte is een belangrijke reden dat de provincie Zuid-Holland zich inzet om een nieuwe hoofdinfrastructuur voor warmte te realiseren. 

Hoe duurzaam is de restwarmte van de industrie in Zuid-Holland?
Afval verbranden is geen duurzame vorm van materiaalgebruik. Dit is ook zo met restwarmte: als het ontstaan niet kan worden voorkomen, is benutten beter dan lozen. Eneco, eigenaar van de Leiding over Noord (LoN), ontwikkelt diverse bronnen om in 2050 vrijwel CO2-vrij te zijn om haar warmtenetten te verduurzamen. Doordat we nog verder zullen groeien naar een circulaire economie, neemt het aanbod van afval verder af. Voor optimale benutting van energie uit afval is het beter om voor warmtelevering over te stappen op restwarmte. Op afzienbare termijn zal het warmtenet daarom steeds meer gevoed worden door restwarmte van de (chemische) industrie. Momenteel zijn er afspraken met de raffinaderij van Shell in Pernis. Ook wordt er door de Warmtealliantie gesproken met Exxon over de levering van restwarmte aan de Leiding over Noord. De warmte uit die bronnen is uit fossiele energie ontstaan en lijkt daardoor minder duurzaam. Maar, met een hoger aandeel restwarmte op het net wordt die hoeveelheid warmte niet langer direct in het milieu geloosd. Eigenlijk wordt de warmtelozing uitgesteld tot na het gebruik in huis. Als we die restwarmte niet ophalen moeten andere energiebronnen ingezet worden. En die zijn in deze regio schaars, in tegenstelling tot restwarmte. Restwarmte uit de industrie verduurzaamt voor een gedeelte door de klimaatdoelstellingen binnen de industrie. Een woning met een aansluiting op een warmtenet stoot in Schiedam ongeveer 50 tot 70% minder CO2 uit dan bij de aansluiting op een gasnet. 

Wat is geothermie of aardwarmte?
Dat is warmte die we met leidingen van enkele kilometers diep uit de aarde halen: warmte uit de aardkorst. Geothermie is er nu al, dus we weten dat het kan. En we weten dat Zuid-Holland er geschikte ondergrond voor heeft. Toevallig ook nog eens met de beste kansen onder het industriegebied. 

Waarom gaan we niet meteen over op duurzame warmte uit geothermie?
Het aanleggen van geothermiebronnen is duurder dan het aansluiten op bedrijven die nu restwarmte lozen in de lucht of in het water. Bovendien weten we van geothermiebronnen nog niet goed hoe lang ze mee gaan. We denken nu dat een bron 30 toto 60 jaar mee kan, maar dat moet de ervaring leren. Hoe lang het daarna duurt voordat een verlaten geothermiebron weer terug op temperatuur is en dus opnieuw zou kunnen worden gebruikt, weten we nog helemaal niet. We moeten er dus rekening mee houden dat ook geothermie ‘op’ kan raken. Dat maakt dat het goed is om daar pas grootschalig mee aan de gang te gaan als we onvoldoende restwarmte hebben. Andersom handelen kan niet: dan is de restwarmte misschien niet meer beschikbaar tegen de tijd dat de geothermiebronnen uitgeput raken. De geothermiebronnen kunnen we bewaren. Restwarmte niet – die gaat op in de omgeving zodra het is geloosd. Met de geothermiebronnen die we nu hebben (en die er ondertussen toch nog bijkomen), kunnen we leren over levensduur en hersteltijd. 

Hoe werkt aardwarmte?
Op Hoewerktaardwarmte.nl staat informatie van verschillende experts vanuit organisaties die specifieke kennis hebben over aardwarmte. Denk daarbij aan experts vanuit gemeenten, provincies, natuur- en milieuorganisaties, de Rijksoverheid, producenten van aardwarmte, de toezichthouder en TNO.

Hoe zit het met waterstof?
Waterstof is alleen duurzaam als energieleveranciers het fabriceren met behulp van zonne- en windenergie. Onzeker is of het lukt tot 2030 genoeg windmolens en zonnepanelen in het landschap te plaatsen om de bewoners van anderhalf miljoen huizen de winter door te helpen. Groene waterstof maken kost veel energie. In plaats van stroom uit fossiele brandstoffen wordt er groene stroom uit zonnepanelen en windmolens gebruikt.

Waarom kunnen we in de gebouwde omgeving niet over op waterstof?
De komende tien jaar zal waterstof in de gebouwde omgeving nog geen significante rol spelen. De waterstof die beschikbaar zal zijn, wordt allereerst in andere sectoren (zoals de industrie) gebruikt. Hoe groot de rol is die waterstof in de periode 2030-2050 in de gebouwde omgeving zal gaan spelen, is nog onduidelijk. Zo’n 1 miljoen huizen in Nederland zijn geschikt voor waterstof. Maar om hetzelfde rendement te halen als met aardgas is drie keer zoveel waterstof nodig. Nu is waterstof nog duurder dan aardgas. De vraag naar waterstof in de industrie, het nog beperkte aanbod en de kostprijs maken waterstof nog geen aantrekkelijke optie voor structurele toepassing in de gebouwde omgeving in de periode tot 2030. Dat is ook de reden dat het Klimaatakkoord terughoudend is over de potentie van waterstof in de gebouwde omgeving. Hoe kansrijk waterstof in de gebouwde omgeving is in de periode ná 2030, is op dit moment niet goed te voorspellen.

Waar kan ik meer informatie vinden over waterstof?
Enduris en Stedin hebben een studie gedaan naar waterstof. Zij denken dat we de komende jaren niet grootschalig woningen met waterstof kunnen verwarmen. Wil je meer achtergrondinformatie? Lees dan de working paper van Enduris en Stedin. 

Welke alternatieven voor aardgas gaan we in Schiedam gebruiken?
Er zijn meerdere alternatieven voor aardgas in Schiedam. Alles elektrisch, groen gas of een warmtenet. Wat het beste alternatief is, kan per wijk verschillen. Voor de wijken Groenoord en Nieuwland is een warmtenet kansrijk. Dat komt door de hoge woningdichtheid, omdat dichtbij een warmwaterleiding ligt (langs de A20) en omdat veel woningen van één eigenaar zijn: woningcorporatie Woonplus. Wat in andere wijken het beste alternatief is, wordt onderzocht. Voor woningeigenaren lijkt alles elektrisch ook een alternatief, al laten berekeningen zien dat dit wel duurder is dan een aansluiting op een warmtenet.

Met enkele woningeigenaren in Schiedam is een proef gedaan, waarin onderzocht is welke alles elektrisch mogelijkheden er zijn. Er is gekeken naar de kosten en maatregelen die nodig zijn om een laagbouwwoning alles elektrisch te maken. Dit onderzoek is uitgevoerd door Energiek Schiedam, in samenwerking met de gemeente en Servicepunt Woningverbetering. Het resultaat is verwerkt in een stappenplan dat woningeigenaren helpt om de juiste keuze te maken voor hun woning.

Leveren zonnepanelen en warmtepompen inmiddels voldoende elektriciteit?
Dat is van meerdere factoren afhankelijk. Soms leveren zonnepanelen te weinig elektriciteit en in combinatie met goede isolatie leveren ze soms teveel. In dat geval wordt er teruggeleverd aan het net en gaat de energierekening omlaag.

Kan ik met de alternatieven van aardgas mijn huis wel goed warm krijgen?
Het warmtenet dat we verwachten in Groenoord en Nieuwland, verschilt wat verwarmen betreft niet veel met aardgas. Verder werkt verwarming bij een huis op een warmtenet niet veel anders dan met een cv-ketel. Bij het gebruik van een warmtepomp wordt je huis ook warm, maar heel geleidelijk. Het is met een warmtepomp niet mogelijk om de temperatuur binnen korte tijd een paar graden te laten stijgen of dalen. Het huis moet goed geïsoleerd zijn, zodat de warmte kan blijven hangen. De temperatuur blijft vrij constant, dag en nacht.

Kan het elektriciteitsnetwerk in de regio de vraag naar elektriciteit wel aan?
Netbeheerder Stedin garandeert dat als de wijk Groenoord op het warmtenet wordt aangesloten, het net dat aankan. Het netwerk is nog niet geschikt om alle wijken tegelijkertijd over te laten gaan op elektriciteit. Stedin maakt voorspellingen en monitort waar aanpassingen aan het netwerk nodig zijn en voert die uit.

Hoe groot is de leveringszekerheid van het warmtenet? Wat als het uitvalt? Zitten we dan in de kou?
Net als bij aardgas moet ook het nieuwe systeem leveringszekerheid bieden. Stadsverwarming of de aansluiting op een warmtenet is een collectief systeem dat valt onder de warmtewet. Hierin zijn afspraken gemaakt over de leveringszekerheid aan klanten. Als er een storing is moet die altijd kunnen worden opgevangen. Er is ook een back-up voorziening. Deze back-up voorziening moet voldoende groot zijn om ook op winterdagen van -10 graden celcius voldoende warmte te kunnen leveren. Indien het net wordt uitgebreid, groeit de back-up voorziening mee. Als het warmtenet uitvalt zit u dus niet meteen in de kou. Op dit moment werken Eneco en andere partijen samen om nieuwe duurzame restwarmte te gebruiken uit het Rotterdamse havengebied zodat we niet alleen afhankelijk zijn van één bron en zodat de capaciteit kan worden uitgebreid.

Hoe duurzaam is de aansluiting op een warmtenet eigenlijk?
Een woning met een aansluiting op een warmtenet stoot in Schiedam ongeveer 50 tot 70% minder CO2 uit dan bij de aansluiting op een gasnet. Het is wel afhankelijk van de bron van het warmtenet.

Welke energiebronnen zijn er voor een warmtenet in Schiedam?
De meest waarschijnlijk bron is restwarmte van de industrie in Rozenburg.

Wat gaat er met mijn cv-ketel gebeuren?
Dat hangt ervan af hoe u in de toekomst uw woning gaat verwarmen. Als u aangesloten wordt op een warmtenet dan heeft u geen cv-ketel meer nodig. Uw huis wordt dan verwarmd door een netwerk van leidingen met warm water die uw huis binnen komen. Gaat u uw woning verwarmen met een elektrische warmtepomp? Ook dan kan de cv-ketel de deur uit. Als u gaat verwarmen met groen gas dan kunt u de cv-ketel behouden.

Ben ik verplicht over te stappen op het warmtenet?
Nee. Bent u eigenaar van een eengezinswoning dan is alles elektrisch een alternatief. Heeft u te maken met een VvE dan neemt de VvE een besluit. Als de VvE voor een alternatief wil kiezen, moet dat alternatief er wel zijn, want uiteindelijk wordt het gas wel afgesloten. 

Als we van aardgas afgaan, betekent dat dat ik elektrisch moet gaan koken?
Ja dat klopt. Koken op inductie is het meest gekozen alternatief. Op www.hierverwarmt.nl kunt u kijken voor meer informatie. 

Kunnen mijn pannen ook op een inductiekookplaat?
Dat hangt af van welke pannen u nu heeft. Moderne pannen zijn bijna altijd geschikt voor inductie. U kunt controleren of uw pannen geschikt zijn voor inductie door er een magneet tegenaan te houden. Blijft de magneet kleven, dan zijn de pannen geschikt voor inductie. Bij de overstap van gas naar inductie is het niet altijd nodig om pannen waarvan de bodem kromgetrokken is, te vervangen door nieuwe. Dit is nodig bij koken op keramische kookplaten, maar niet op inductie. Aangezien inductie tot maximaal 3 centimeter boven de zone de warmte over kan geven is een niet vlakke onderzijde van de pan geen enkel probleem.

Is koken op inductie veilig?
Koken op inductie is veiliger dan koken op gas. Je kookt niet op open vuur en de temperatuur van het fornuis is makkelijker te controleren. De kans dat iemand zich verbrandt is bij koken op inductie dus kleiner dan bij koken op gas. Bij het afhalen van de pan is de kookplaat meteen niet meer heet. Laat u de inductiekookplaat per ongeluk aanstaan, maar staat er geen pan op, dan levert dat geen gevaar.

Ben ik verplicht om van het gas af te gaan?
Voor ingrijpende maatregelen zoals aardgasvrij maken en aansluiten op een warmtenet, moet een woningcorporatie minimaal 70% instemming hebben van de bewoners van een complex. Als minder dan 30% van de bewoners tegen is, mag de verhuurder zijn of haar plannen doorzetten. Bent u pand- of woningeigenaar dan moet u er rekening meehouden dat gas verdwijnt  en dat dus een gasaansluiting op een gegeven moment niet meer mogelijk zal zijn. Dan heeft u dus een alternatief nodig. Bent u eigenaar binnen een VvE dan neemt uw VvE het besluit over de manier waarop het pand aardgasvrij gemaakt wordt.